Dyrk forskjellane

Det er ein ting vi alle snart er nøydt til å innsjå når det gjeld det norske teikneseriemiljøet, dersom vi vil at det faktisk skal fungere godt: Det eksisterer ikkje eit norsk teikneseriemiljø.

For å vera litt meir presis: Det eksisterer ikkje eitt norsk teikneseriemiljø. Det er vi alt for ulike til.

Du treng ikkje å sjå langt for å finne ut at mange er ueinige i akkurat det. Vi er nerdane som leser teikneseriar, vi er vande med å vera underdogs, og underdogs stillar opp for kvarandre. Og ein teikneserie er ein teikneserie. Difor har sjølvsagt alle norske teikneserieentusiastar dei same interessene og dei same måla. Difor bør alle teikneserieentusiastar jobbe mot dei same måla i dei same foreiningene, vi bør lese dei same blada og bøkene, vi bør gå på dei same festivalane, og vi må iallfall jobbe for arenaar vi alle kan trivast på. Sånn er det å vera teikneserieinteressert.

Vel. Sånn kunne det kanskje ha vore å vera teikneserieinteressert dersom «teikneserieinteressert» var ein binær verdi. Men at vi alle er engasjerte i teikneseriar, gjer oss på ingen måtar like. Det finst utruleg mange måtar å vera engasjert i teikneseriar på.

Teikneserien som medium er for mangfaldig og variert til at noko anna er fysisk mogleg. Kan det eksistere nokon der ute som trur at Dilbert og Maus har same målgruppe? At dei menneska som les Nemi er dei same menneska som les Penny Arcade? At fordi vi er teikneserieinteresserte, sluker vi alt frå Will Eisner til Disney Fairies med same nivå av glød? At det finst ein fasit på kva ein god teikneserie eigentleg er? Det gir overhovudet ikkje meining. Og likevel vil du, om du leser kommentarfeltet til kva som helst større norsk teikneserieblogg, finne folk som insisterer på at alle burde elska Tex Willer, eller at alle burde elska Dongery, eller at alle burde elske Don Rosas Disney-seriar. Eller ein annan serie som dei har fått auga opp for og som dei difor innbiller seg at er sjølve kjerna i internasjonal teikneseriekultur. Og når dei liker den serien, gir det jo berre meining at alle andre skal like den same serien, gjer det ikkje? Vi må jo stå saman, vi i teikneseriemiljøet. Og då er det vel berre rett og rimeleg at alle teikneserieinteresserte liker det same som oss?

Det er nøyaktig like logisk å gå ut frå at dei som leser Kafka er dei same som dei som leser E.L. James’ Fifty Shades of Grey. Eller at dei som liker Citizen Kane òg vil like The Expendables 2. Men av ein eller annan grunn ser alle forskjellen der. Filmmagasinet anmelder ikkje alle vloggane som leggjast ut på YouTube berre fordi dei nyttar filmmediet.

Og korleis definerer vi teikneserieinteressert? Er det i det heile tatt mogleg å definere kva det vil seie å vera teikneserieinteressert? Teikneserielesarar og teikneserieskaparar er ein ting. Kva med teikneseriesamlarar? Dei som samlar på teikneseriar for sjeldenheita, kanskje til og med for kroneverdien? Kva med dei som liker å kle seg ut som teikneseriefigurar, og som bruker all si tid og all sin energi på å lage kreative kostymer? Kva med dei som aldri har kjøpt eit teikneserieblad, men som leser seriar i avisene eller på nettet? Kva med dei som aldri har lest ein teikneserie, men som synest at Iron Man var ein veldig bra film?

Eg kom såvidt borti denne problemstillinga på Serienetts Facebook-gruppe 19. april i år, då Arild Wærness i ein diskusjon om Sproingprisen (der det er nytt av året at berre NTF-medlemer kan røyste) argumenterte for at i dagens pressa situasjon for teikneseriemarknaden burde alle vurdere å bli medlemer av Norsk Tegneserieforum fordi det er landets einaste foreining for serieinteresserte. Eg argumenterte då mot Wærness – ikkje fordi eg føler at ein ikkje burde vera medlem i NTF, men fordi NTF er ein organisasjon med eitt arbeidsprogram, og det er ikkje openbart at det NTF ønskjer å arbeide for er det same som du ønskjer at skal gjerast. Det er kanskje enkelt å forestille seg at spørsmålet «Kva kan ein gjera for å fremme teikneseriemediet i Noreg?» er relativt eintydig å svare på, men berre om ein går ut frå at vi alle kan vera einige om kva den beste måten å fremme teikneseriemediet er. NTF meiner i sitt arbeidsprogram at løysinga er utgiving av amatørteikneseriar og teikneseriestoff i bladet Bobla, feire Tegneseriens dag i samband med bibliotek, teikneseriebutikkar og teikneserieforlag, dele ut to Sproing-prisar og jobbe for å få pengar til Tegneseriemuseet igjen. Eg skal på ingen måte påstå at nokre av desse sakene er dårlege, men det betyr ikkje at dette er den perfekte løysinga for alle, fasitsvaret på kva ein må prioritere å gjera for å gjera norske teikneseriar betre. Og er ein ikkje einig i at det er dette Teikneserie-Noreg treng, vil det sjølvsagt ikkje gi meining å gi si støtte til NTF. NTF kjempar ein god kamp for teikneseriar i Noreg, men dei kan ikkje kjempe alles kamp. Det er vanskeleg å treffe blinken dersom ein representerer eit lag med hundrevis av medlemer som ikkje er einige om kvar blinken befinner seg.

Er det nokon som hugsar kor livredde vi var i 2007, då Oslo Comics Expo starta opp? NTF og andre aktørar i teikneseriemiljøet i Oslo hadde bestemt seg for å lage teikneseriefestival, og alle var sikre på at dette kom til å ta livet av Raptusfestivalen. Eg hugsar det fordi eg var ein av dei. Bergen hadde klart å drive ein ganske OK teikneseriefestival i ei årrekke, og så skulle det plutseleg kome ein Oslo-festival som ville kome til å kuppe alle dei som tidlegare hadde besøkt Raptus og køyra Raptus heilt i grøfta. Vi var ganske sikre på at det norske teikneseriemiljøet ikkje var stort nok til å klare å strekkja seg over to festivalar. Og kva skjedde? Teikneseriemiljøet viste seg å vera større og meir mangfaldig enn vi trudde, og i staden for å få to teikneseriefestivalar som konkurrerte om dei same besøka, fekk vi to teikneseriefestivalar som i større grad kunne utfylle kvarandre og skreddarsy programma sine for sine besøkande. Vi var nok skeptiske ei stund, men etterkvart skjønte vi at teikneseriemediet faktisk er så variert at det sjølv i eit lite land som Noreg er fullt mogleg å ha to teikneseriefestivalar med vidt ulike målgrupper. Oslo Comics Expo reindyrka dei alternative seriane, medan Raptus mellom anna har haldt fram med å invitere kommersielle suksessar som Don Rosa og gått i fotspora til store amerikanske festivalar ved å opne for stadig meir cosplay i tillegg til det vanlege teikneserieprogrammet. Det er ikkje utenkjeleg at nokre har slutta å gå på Raptus etter at OCX starta, men det vil eg gå ut frå at er dei som ikkje hadde så mykje på Raptus å gjera uansett, på same måte som mange slutta å spele tipping den dagen det plutseleg var mogleg å spele lotto. Og no, seks år seinare, våren 2013, arrangerast det to teikneseriefestivalar i same bygning på Grünerløkka – med berre seks veker mellomrom. Korleis er noko sånt mogleg? Ved at festivalane har vidt forskjellige målgrupper. Seriefest rettar seg mot born og unge med blant andre Tore Strand Olsen og Reidar Kjelsen på programmet, medan Oslo Comics Expo kontrar med namn som Michael Deforge og Jeff Lemire. Det er ingen i dag som kunne finne på å spekulere i at Seriefest forsøker å stjele besøkande frå Oslo Comics Expo.

Det høyrast kanskje brutalt ut, men eg trur at det som må til for at vi skal kunne fungere som eit norsk teikneseriemiljø er at vi sluttar å sjå på oss sjølv som eit norsk teikneseriemiljø. Vi er nøydt til å innsjå at vi er så forskjellige at vi har ulike mål. Vi er nøydt til å innsjå at vi ikkje liker dei same teikneseriane berre fordi vi liker teikneseriar, og at Asterios Polyp-fans ikkje nødvendigvis treng å kjøpe det siste Elias-juleheftet for å støtte opp om mediet. Vi er nøydt til å innsjå at ikkje alle treng å like dei same seriane som oss. Vi er nøydt til å bli litt meir kyniske, i staden for å prøve å skape eit sukkerspinnsamfunn der alle passar på kvarandre og er glade i dei same tinga.

Men klarer vi det, har vi eit utruleg bra utgangspunkt for at noko skal kunne vekse. For om vi berre godtar at vi er forskjellige, kan vi byrja å utforske desse forskjellane, og bruke dei til å få det teikneseriesamfunnet vi fortener. Eit samfunn der alle som liker Fantomet har lov til å lese Fantomet, utan at vi dermed innbiller oss at serien er så objektivt bra at vi ved å dele ut denne til skoleelevar vil skape millionar av nye teikneseriefans. Eit samfunn der vi når vi får høyra kven som er nominerte til årets Sproing-prisar ikkje reagerer i sjokk og vantru over at Serie X ikkje er nominert og går ut frå at juryen har vald å oversjå denne, men heller går ut frå at denne sannsynlegvis var ein av seriane som juryen hadde på lista si, men som ikkje nådde heilt opp fordi det var andre seriar dei følte at var betre og at dei hadde eit avgrensa tal plassar. Eit samfunn der ein i staden for å sitja og klage over at foreininga ein er medlem av ikkje gjer ein god nok jobb, skjøner at denne foreininga kanskje gjer ein god jobb, dei gjer berre ein annan jobb, og at dersom vi vil endre på det må vi engasjere oss sjølv eller starte vår eiga foreining. Eit samfunn der alle kan lese dei seriane dei vil, alle kan gå på dei festivalane dei vil, og det er lov til å mislike teikneseriar utan nokon annan grunn enn at dei ikkje heilt passar med vår smak. Eit samfunn der vi alle i staden for å prøve å stå samla om ting vi berre i varierande grad engasjerer oss for, tør å ta dei viktige diskusjonane og debattane – ikkje berre med dei fæle stråmennene som ikkje liker teikneseriar, men òg med kvarandre. Eit samfunn der vi opent og utan sure miner kan snakke med kvarandre om forskjellane våre, slik at vi kan stå sterkare saman på dei områda der vi er like, og kanskje til og med aktivt samarbeide om dei tinga vi veit vi er forskjellige på, nettopp på det grunnlaget.

Lat oss dyrke forskjellane. La oss omfamne teikneseriane med all vår makt, på kvar vår måte, utan å forvente at nokon der ute skal vera 100 % einige med oss. La oss bryte ned myta om eit norsk teikneseriemiljø, og dyrke ei blomstereng av teikneserieentusiastar over ruinane.

Det er verdt eit forsøk.